切板の材質識別色

鉄骨工場では、大きな鋼板から柱や梁の部品になる「切板（きりいた）」をたくさん切り出します。ところが切り出したとたん、ほとんどの部品から「どの種類の鋼材か」を示す表示が消えてしまいます。今回は、切板に材質識別色を付け直す理由と、工場での防ぎ方をご紹介します。 Tại nhà máy kết cấu thép, chúng tôi cắt ra rất nhiều “tấm thép cắt (kiriita)” từ những tấm thép lớn để làm chi tiết cho cột và dầm. Nhưng ngay khi cắt ra, hầu hết các chi tiết đều mất đi thông tin cho biết “đây là loại thép nào”. Lần này, chúng tôi giới thiệu lý do phải đánh lại màu nhận dạng vật liệu lên tấm thép cắt, và cách phòng tránh sai sót tại nhà máy.

切った瞬間に「名札」が消えるNgay khi cắt, “bảng tên” của thép biến mất

製鉄所から届く鋼板には、鋼材の種類（鋼種）や製造番号などが印字やラベルで表示されています。あわせて届く「ミルシート（規格品証明書）」によって、その鋼板がJISなどの規格に合った品質であることが証明されます。 Trên tấm thép được giao từ nhà máy luyện thép có in hoặc dán nhãn loại thép (mác thép), số sản xuất, v.v. Cùng với đó, “mill sheet (giấy chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn)” được gửi kèm để chứng minh tấm thép đó có chất lượng phù hợp với tiêu chuẩn như JIS.

しかし鉄骨の部品は、この大きな鋼板からダイアフラムやガセットプレート、スプライスプレートなど、さまざまな形に切り出して作ります。表示があるのは鋼板のごく一部なので、切り分けると、ほとんどの切板には何も書かれていない状態になります。そこで工場では、切断のときに元の鋼板の鋼種を塗料の色（識別色）や文字で一枚一枚に移し替えます。これが「材質識別色の塗布」です。 Tuy nhiên, các chi tiết kết cấu thép được cắt ra từ tấm thép lớn này thành nhiều hình dạng khác nhau như tấm vách ngăn (diaphragm), bản mã (gusset plate), bản nối (splice plate)… Thông tin chỉ được ghi ở một phần rất nhỏ của tấm thép, nên sau khi cắt, hầu hết các tấm thép cắt không còn ghi gì cả. Vì vậy, tại nhà máy, khi cắt, chúng tôi chuyển mác thép của tấm gốc sang từng tấm một bằng màu sơn (màu nhận dạng) hoặc bằng chữ. Đó chính là việc “sơn màu nhận dạng vật liệu”.

見た目も重さも同じ。でも強さが違うBề ngoài và trọng lượng như nhau, nhưng cường độ khác nhau

識別色がそれほど大切なのは、鋼材の種類が見た目ではほとんど区別できないからです。たとえば建築の柱や梁によく使われる「SN400B」と「SN490B」は、同じ板厚なら表面の色も重さもほとんど変わりません。けれども、構造計算のもとになる強さは違います。 Màu nhận dạng quan trọng như vậy là vì hầu như không thể phân biệt các loại thép bằng mắt thường. Ví dụ, “SN400B” và “SN490B” — hai loại thường dùng cho cột và dầm trong xây dựng — nếu cùng độ dày thì màu bề mặt và trọng lượng gần như không khác nhau. Thế nhưng, cường độ làm cơ sở cho tính toán kết cấu lại khác nhau.

国の告示（平成12年建設省告示第2464号）では、厚さ40mm以下の鋼材の「基準強度」を、SN400Bは235N/mm²、SN490Bは325N/mm²と定めています。SN490Bは、およそ4割高い強さを前提に設計されているのです。 Thông báo của nhà nước (Thông báo số 2464 năm Heisei 12 của Bộ Xây dựng) quy định “cường độ tiêu chuẩn” của thép có độ dày từ 40mm trở xuống là SN400B: 235N/mm², SN490B: 325N/mm². Nghĩa là SN490B được thiết kế dựa trên giả định cường độ cao hơn khoảng 40%.

さらに建築基準法第37条では、建物の主要な構造部分などに使う鋼材は、国が指定するJISに適合するもの、または国土交通大臣の認定を受けたものでなければならないと定めています。設計図で指定された鋼種を、指定された場所に使うことは、建物の安全の大前提です。 Hơn nữa, Điều 37 Luật Tiêu chuẩn Xây dựng quy định thép dùng cho các phần kết cấu chính của công trình phải là thép phù hợp với tiêu chuẩn JIS do nhà nước chỉ định, hoặc đã được Bộ trưởng Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch chứng nhận. Sử dụng đúng mác thép được chỉ định trong bản vẽ thiết kế, đúng vị trí được chỉ định, là tiền đề quan trọng nhất cho sự an toàn của công trình.

識別色がないと、何が困るのかKhông có màu nhận dạng thì gặp vấn đề gì?

• 取り違えに気づけない：強い鋼材を使うべき部分に別の鋼材の切板が紛れ込んでも、見た目では分かりません。 Không nhận ra khi bị nhầm lẫn: Dù tấm thép cắt của loại thép khác lẫn vào vị trí phải dùng thép cường độ cao, cũng không thể nhận ra bằng mắt thường.
• 品質を証明できない：ミルシートで証明された鋼板と、目の前の切板が結び付かなくなり、「この部品は指定の鋼材です」と説明できなくなります。 Không chứng minh được chất lượng: Không còn liên kết được giữa tấm thép đã được chứng minh bằng mill sheet với tấm thép cắt trước mắt, nên không thể giải thích rằng “chi tiết này là loại thép được chỉ định”.
• 検査で確かめられない：工事監理者や検査を行う人が、製品の材質を現物で確認できません。 Không kiểm tra được khi nghiệm thu: Người giám sát công trình và người kiểm tra không thể xác nhận vật liệu của sản phẩm trên vật thật.

国土交通省の「公共建築工事標準仕様書（建築工事編）」でも、鉄骨工事の基本要求品質の最初に「鉄骨工事に用いる材料は、所定のものであること」を挙げ、規格に合うことを証明する資料として規格品証明書を求めています。識別色は、この「証明書」と「現物の部品」をつなぐ目印の役割を果たしているのです。 Trong “Tiêu chuẩn kỹ thuật thi công công trình công cộng (phần xây dựng)” của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch, yêu cầu chất lượng cơ bản đầu tiên của công tác kết cấu thép là “vật liệu dùng cho công tác kết cấu thép phải là vật liệu đã được quy định”, đồng thời yêu cầu giấy chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn làm tài liệu chứng minh. Màu nhận dạng đóng vai trò là dấu hiệu nối “giấy chứng nhận” với “chi tiết thật”.

識別が確認できない切板が見つかった場合の扱いは、記録から元の鋼板をたどれるかどうかも含めて、設計者・工事監理者と協議して決めることになります。後から確かめるのは大きな手間になるため、最初から識別を途切れさせないことが何より大切です。 Trường hợp phát hiện tấm thép cắt không xác nhận được nhận dạng, cách xử lý sẽ được quyết định sau khi trao đổi với người thiết kế và người giám sát công trình, bao gồm cả việc có thể truy ngược về tấm thép gốc từ hồ sơ hay không. Việc xác nhận lại sau này tốn rất nhiều công sức, vì vậy điều quan trọng nhất là không để thông tin nhận dạng bị đứt đoạn ngay từ đầu.

鉄骨工場での防ぎ方――受入れから組立まで「つなぐ」Cách phòng tránh tại nhà máy — “nối liền” thông tin từ khi nhập đến khi lắp ráp

識別色は、切断のときに塗れば終わりではありません。材料の受入れから組立まで、鋼種の情報を途切れさせない流れをつくることが大切です。 Màu nhận dạng không phải cứ sơn khi cắt là xong. Điều quan trọng là tạo ra một quy trình không làm đứt đoạn thông tin mác thép, từ khi nhập vật liệu cho đến khi lắp ráp.

識別の表示方法には、日本鋼構造協会が定めた「鋼材の識別表示標準（JSS I 02-2017）」があり、文字による表示と塗色による表示の2通りが示されています。工場では自社のルールをはっきり決め、誰が見ても同じように読み取れるようにしておくことが欠かせません。工場内での識別方法の掲示や、溶接する部分への塗料の付け方については、今後の記事であらためてご紹介します。 Về cách thể hiện nhận dạng, có “Tiêu chuẩn thể hiện nhận dạng thép (JSS I 02-2017)” do Hiệp hội Kết cấu Thép Nhật Bản ban hành, trong đó nêu 2 cách: thể hiện bằng chữ và thể hiện bằng màu sơn. Tại nhà máy, điều không thể thiếu là quy định rõ ràng quy tắc của công ty, để bất kỳ ai nhìn vào cũng đọc hiểu giống nhau. Việc niêm yết cách nhận dạng trong nhà máy và cách sơn ở phần sẽ hàn, chúng tôi sẽ giới thiệu trong các bài viết sau.

林鐵工所は国土交通大臣認定のMグレード工場として、材料の受入れ時にミルシートと現物の鋼種・板厚を照合し、切断した部品にも鋼種が分かる表示を残すことを基本にしています。また、ベトナム人技能実習生を含むすべての作業者が同じ判断をできるよう、鋼種やミルシートの見方を日本語とベトナム語を併記した教育資料で伝えています。 Là nhà máy đạt chứng nhận cấp M của Bộ trưởng Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch, Hayashi Tekko lấy nguyên tắc cơ bản là đối chiếu mác thép・độ dày giữa mill sheet và vật thật khi nhập vật liệu, và giữ lại thông tin cho biết mác thép trên cả các chi tiết đã cắt. Ngoài ra, để mọi người lao động, kể cả thực tập sinh kỹ năng người Việt, đều có thể phán đoán giống nhau, chúng tôi truyền đạt cách đọc mác thép và mill sheet bằng tài liệu đào tạo song ngữ Nhật-Việt.

まとめTóm tắt